Khi bị tai nạn trong lúc làm việc, bản tường trình của bạn là nguồn chính để xác định đó có phải tai nạn lao động hay không, và ảnh hưởng tới các khoản bạn được hưởng. Hãy kể rõ bạn đang làm việc gì theo yêu cầu của ai, ở đâu, lúc mấy giờ, dùng thiết bị gì, tai nạn xảy ra thế nào, ai có mặt, ai sơ cứu. Không cần tự đánh giá lỗi; đó là việc của người điều tra.
Người bị tai nạn thường viết tường trình trong hoàn cảnh khó: đang đau, đang nằm viện, lo mất việc, và đôi khi được người khác đưa sẵn một bản để ký. Bài này giúp bạn biết tai nạn nào được tính là tai nạn lao động theo Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, viết khi còn đang điều trị ra sao, những câu nào dễ khiến quyền lợi bị hiểu sai, và người chứng kiến nên viết gì.
Tai nạn nào được tính là tai nạn lao động
Theo Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, người lao động được hưởng chế độ tai nạn lao động khi bị tai nạn trong các trường hợp chính sau. Mỗi trường hợp có điều kiện cụ thể, nên đối chiếu quy định hiện hành khi áp dụng.
- Tại nơi làm việc và trong giờ làm việc, kể cả khi đang thực hiện những nhu cầu sinh hoạt cần thiết mà luật và nội quy cho phép, như nghỉ giải lao, ăn giữa ca, vệ sinh cá nhân.
- Ngoài nơi làm việc hoặc ngoài giờ làm việc khi đang thực hiện công việc theo yêu cầu của người sử dụng lao động, ví dụ đi giao hàng, đi gặp khách, đi công tác.
- Trên tuyến đường đi từ nơi ở đến nơi làm việc và ngược lại, trong khoảng thời gian và trên tuyến đường hợp lý.
Luật cũng loại trừ một số trường hợp không được hưởng chế độ từ người sử dụng lao động: tai nạn do mâu thuẫn của chính nạn nhân với người gây ra tai nạn mà không liên quan đến việc thực hiện công việc; do người lao động cố ý tự huỷ hoại sức khoẻ của bản thân; do sử dụng ma tuý, chất gây nghiện khác trái quy định. Đây là lý do bản tường trình cần nói rõ bạn đang làm việc gì lúc tai nạn xảy ra.
Viết khi còn đang điều trị
Không ai buộc bạn phải viết ngay trên giường bệnh. Ưu tiên sức khoẻ, nhưng giữ dấu vết sớm để không mất thông tin.
- Trong ngày đầu, nếu có thể, nhắn cho quản lý hoặc người thân vài dòng: tai nạn lúc mấy giờ, ở đâu, đang làm gì, ai có mặt. Tin nhắn này là ghi nhận sớm nhất của bạn.
- Giữ mọi giấy tờ y tế: giấy chuyển viện, phiếu cấp cứu, hồ sơ bệnh án, hoá đơn, giấy ra viện. Nhờ người thân chụp lại từng tờ.
- Khi công ty hoặc đoàn điều tra đề nghị viết tường trình, nếu sức khoẻ chưa cho phép, đề nghị được viết sau hoặc trình bày miệng để người khác ghi lại. Bản ghi phải được đọc lại cho bạn nghe trước khi bạn ký.
- Không ký bản tường trình do người khác soạn sẵn nếu có chi tiết bạn không chắc hoặc không đúng. Đề nghị sửa, hoặc ghi ý kiến của mình bên dưới trước khi ký.
- Giữ một bản sao của mọi thứ bạn đã ký, kể cả biên bản lấy lời khai của đoàn điều tra nếu có.
Người thân có thể giúp bạn liên lạc, giữ giấy tờ, đọc lại văn bản, nhưng không nên tự ký thay bạn khi bạn còn đủ khả năng tự ký. Nếu bạn không thể ký, hỏi rõ người điều tra cách ghi nhận phù hợp.
Nội dung bản tường trình của người bị tai nạn
Bố cục dưới đây không phải mẫu bắt buộc, mà là danh sách những gì người điều tra cần biết để đánh giá vụ việc. Thiếu mục nào thì người đọc sẽ phải hỏi lại, hoặc tự suy đoán.
| Mục | Nội dung | Vì sao quan trọng |
|---|---|---|
| Công việc lúc tai nạn | Việc gì, ai giao, theo kế hoạch hay phát sinh | Xác định tai nạn xảy ra khi đang thực hiện công việc |
| Thời gian, địa điểm | Giờ, vị trí cụ thể trong xưởng, công trình, tuyến đường | Đối chiếu với giờ làm, ca làm, lịch trình |
| Thiết bị, dụng cụ, bảo hộ | Máy gì, tình trạng máy, đồ bảo hộ được phát và có dùng không | Đánh giá nguyên nhân kỹ thuật và tổ chức |
| Diễn biến | Thao tác ngay trước tai nạn, điều gì xảy ra, theo thứ tự | Là phần cốt lõi; kể chính xác, không suy diễn |
| Người có mặt | Ai chứng kiến, ai sơ cứu, ai đưa đi viện | Người điều tra sẽ lấy lời của họ |
| Sơ cứu, cấp cứu | Ở đâu, lúc nào, ai thanh toán chi phí ban đầu | Liên quan nghĩa vụ của người sử dụng lao động |
| Những bất thường trước đó | Máy đã hỏng, đã báo; ca làm kéo dài; thiếu người | Giúp xác định nguyên nhân thuộc tổ chức lao động |
Phần "những bất thường trước đó" cần có bằng chứng nếu được: tin nhắn báo hỏng máy, sổ bàn giao ca, lịch làm thêm giờ. Đừng bỏ qua vì sợ bị coi là đổ lỗi; đây chính là những dữ kiện giúp phòng ngừa tai nạn tương tự cho đồng nghiệp.
Những câu dễ khiến quyền lợi bị hiểu sai
"Do bất cẩn của bản thân". Câu này là kết luận về lỗi. Kể cả khi bạn có phần sơ suất, Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 vẫn có khoản trợ cấp của người sử dụng lao động cho trường hợp tai nạn do lỗi của người lao động, nhưng cách đánh giá lỗi ảnh hưởng tới các khoản cụ thể. Mô tả thao tác thay vì tự gán lỗi.
"Tự ý làm". Nếu bạn làm một việc không nằm trong nhiệm vụ thường ngày nhưng được tổ trưởng nhờ, đó không phải "tự ý". Ghi rõ ai nhờ, nhờ bằng cách nào. Chữ "tự ý" dễ bị hiểu là làm việc ngoài yêu cầu của người sử dụng lao động.
"Ngoài giờ" khi đang làm thêm giờ. Nếu bạn đang làm thêm theo yêu cầu, đó vẫn là thời gian làm việc. Ghi "đang làm thêm giờ theo phân công của…" thay vì "ngoài giờ làm việc".
"Không sao, chỉ bị nhẹ". Nhiều chấn thương lộ rõ sau vài ngày. Viết "đã được sơ cứu, đang tiếp tục theo dõi, điều trị" để không đóng cửa cho những chẩn đoán sau.
"Cam kết không yêu cầu bồi thường". Đôi khi tờ giấy đưa sẵn có câu này. Quyền lợi về tai nạn lao động do luật quy định; bạn không nên ký từ bỏ khi chưa hiểu mình đang từ bỏ những gì. Nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com) hoặc tổ chức công đoàn trước khi ký.
Người chứng kiến viết gì
Nếu bạn không phải nạn nhân mà là người chứng kiến, bản tường trình của bạn có giá trị lớn vì bạn là người đứng ngoài. Kể những gì bạn thấy và nghe trực tiếp: vị trí bạn đứng, khoảng cách, góc nhìn, thời điểm, thao tác của nạn nhân và những người xung quanh, việc sơ cứu. Nếu bạn chỉ đến sau khi tai nạn đã xảy ra, ghi rõ điều đó.
Đừng cố gắng viết cho "có lợi" cho bên nào. Đồng nghiệp bị nạn có thể là bạn thân, quản lý có thể là người quyết định hợp đồng của bạn; cả hai áp lực đều có thật. Nhưng một lời chứng bị phát hiện thêm thắt sẽ mất giá trị hoàn toàn, và có thể khiến bạn gặp rắc rối. Lời chứng chính xác là cách tốt nhất để giúp cả nạn nhân lẫn doanh nghiệp.
Bạn có thể được đoàn điều tra tai nạn lao động mời làm việc riêng. Đọc kỹ biên bản ghi lời của mình trước khi ký, sửa những chỗ ghi sai. Bạn không phải là người bị hỏi về trách nhiệm; bạn chỉ cung cấp thông tin.
Tai nạn trên đường đi làm
Tai nạn giao thông trên đường đi làm hoặc về nhà có thể được tính là tai nạn lao động nếu xảy ra trong khoảng thời gian và trên tuyến đường hợp lý. "Hợp lý" không có nghĩa là đường ngắn nhất; bạn có thể ghé đưa con đi học, đi đường vòng vì ngập. Bản tường trình nên giải thích tuyến đường thường đi và lý do nếu hôm đó khác.
Với loại tai nạn này, ngoài bản tường trình, hồ sơ thường cần văn bản ghi nhận của cơ quan có thẩm quyền nơi xảy ra tai nạn, như biên bản của công an hoặc xác nhận của chính quyền địa phương. Loại giấy cụ thể và nơi cấp có thể thay đổi sau sắp xếp chính quyền hai cấp từ 1/7/2025; hãy hỏi bộ phận nhân sự và cơ quan bảo hiểm xã hội nơi đóng bảo hiểm để chuẩn bị đúng.
Báo cho công ty càng sớm càng tốt, kể cả khi bạn nghĩ chấn thương nhẹ. Một tai nạn báo muộn nhiều ngày khiến việc xác minh khó hơn, và người đọc hồ sơ có thể nghi ngờ tai nạn xảy ra ngoài tuyến đường đi làm. Phần khai báo, điều tra phía doanh nghiệp là chuyên đề khác của trang, trong chuyên mục về thanh tra lao động và bảo hiểm xã hội.
Sau bản tường trình: những quyền lợi cần theo dõi
Bản tường trình chỉ là bước đầu. Trong những tuần sau, bạn hoặc người thân nên theo dõi các việc dưới đây, hỏi bộ phận nhân sự bằng văn bản khi chưa rõ.
- Tiền lương trong thời gian nghỉ điều trị, phục hồi chức năng có được trả đủ theo hợp đồng không.
- Chi phí y tế đã chi: khoản nào bảo hiểm y tế trả, khoản nào người sử dụng lao động phải thanh toán theo quy định; giữ hoá đơn để đối chiếu.
- Kết quả điều tra tai nạn: hỏi khi nào có biên bản điều tra và đề nghị được nhận một bản, vì đây là căn cứ cho mọi khoản sau.
- Giám định mức suy giảm khả năng lao động khi có chỉ định sau điều trị, làm căn cứ cho các khoản bồi thường, trợ cấp.
- Hồ sơ đề nghị hưởng chế độ tai nạn lao động từ quỹ bảo hiểm xã hội: ai lập, nộp khi nào, đã nộp chưa.
- Công việc khi quay lại: người sử dụng lao động có trách nhiệm sắp xếp công việc phù hợp với sức khoẻ sau điều trị nếu bạn còn tiếp tục làm việc.
Ghi lại ngày hỏi, người trả lời và nội dung trả lời. Nếu sau một thời gian dài các khoản trên vẫn chưa được giải quyết, bạn có thể nhờ công đoàn cơ sở hỗ trợ, hoặc hỏi luật sư để biết kênh tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Bị tai nạn do lỗi của chính mình có được hưởng chế độ không?
Có thể vẫn được. Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 có khoản trợ cấp của người sử dụng lao động cả khi tai nạn do lỗi của người lao động, và trợ cấp từ quỹ bảo hiểm xã hội không phụ thuộc lỗi trong nhiều trường hợp. Chỉ một số trường hợp như cố ý tự gây thương tích, dùng ma tuý trái phép mới bị loại trừ.
Công ty có phải trả lương trong thời gian điều trị tai nạn lao động không?
Theo Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, người sử dụng lao động phải trả đủ tiền lương theo hợp đồng lao động cho người bị tai nạn lao động phải nghỉ việc trong thời gian điều trị, phục hồi chức năng. Họ cũng có trách nhiệm thanh toán một số chi phí y tế theo quy định.
Có bắt buộc phải viết tường trình ngay khi đang nằm viện không?
Không. Bạn có thể đề nghị viết khi sức khoẻ cho phép, hoặc trình bày để người khác ghi lại rồi đọc lại trước khi ký. Điều quan trọng là có ghi nhận sớm về thời gian, địa điểm và công việc đang làm, ví dụ qua tin nhắn cho quản lý.
Làm việc không có hợp đồng lao động bị tai nạn thì sao?
Luật An toàn, vệ sinh lao động có quy định riêng cho người làm việc không theo hợp đồng lao động, phạm vi khác với người có hợp đồng. Nếu thực tế bạn làm việc theo sự quản lý, có trả lương như người lao động, quan hệ lao động có thể vẫn được xác định. Trường hợp này nên hỏi luật sư.
Đồng nghiệp bảo viết là tai nạn ngoài giờ để công ty khỏi bị phạt thì có nên làm không?
Không nên. Khai sai thời gian, hoàn cảnh tai nạn có thể khiến chính bạn mất quyền lợi, và có thể dẫn tới trách nhiệm pháp lý. Hãy kể đúng sự việc; trách nhiệm của doanh nghiệp được xem xét theo quy định, không phải việc của bạn.
Đã ký giấy nhận một khoản tiền và cam kết không yêu cầu gì thêm thì còn đòi được không?
Còn tuỳ nội dung giấy và quyền lợi nào được quy định bắt buộc. Một số quyền lợi về tai nạn lao động do luật quy định và từ quỹ bảo hiểm xã hội, không phụ thuộc thoả thuận riêng. Mang theo giấy đã ký đi hỏi luật sư hoặc công đoàn để được xem cụ thể.