Niêm yết giá là ghi giá bán ra của hàng hoá, dịch vụ một cách công khai, rõ ràng, không gây nhầm lẫn cho khách, và bán đúng giá đã ghi. Khi bị kiểm tra, cửa hàng nhỏ hay dính ba kiểu lỗi: không niêm yết ở một số mặt hàng, niêm yết mập mờ (đơn vị tính, giá khuyến mại không rõ), và bán khác giá đã niêm yết. Nghĩa vụ này nằm trong pháp luật về giá — hiện là Luật Giá 2023 và các văn bản hướng dẫn; mức xử phạt cụ thể theo nghị định xử phạt đang áp dụng, bài không nêu con số.
Bài này dành cho tạp hoá, cửa hàng tiện lợi, quán ăn, tiệm dịch vụ như cắt tóc, sửa xe, giặt ủi. Phần đầu giúp bạn tự rà trước theo đúng cách người kiểm tra nhìn; phần sau là cách xử lý khi đã bị ghi lỗi: ghi ý kiến vào biên bản, khắc phục, viết giải trình khi có quyền giải trình.
Người kiểm tra nhìn niêm yết giá theo cách nào
Khi kiểm tra niêm yết giá, người kiểm tra thường đi một vòng quầy kệ như một người khách: lấy một món, xem giá ở đâu, giá đó có đọc được không, ghi theo đơn vị gì. Sau đó họ đối chiếu: giá trên kệ có khớp giá tính tiền ở quầy không, có khớp giá trên bảng hay trên phần mềm bán hàng không. Với dịch vụ, họ xem bảng giá dịch vụ đặt ở đâu, khách có thấy trước khi sử dụng hay không.
Tiêu chí chung là rõ ràng và không gây nhầm lẫn. Hình thức niêm yết có thể linh hoạt: bảng giá, giấy dán trên kệ, in trên bao bì, màn hình điện tử, hoặc hình thức khác phù hợp với loại hàng. Quan trọng là khách nhìn được giá trước khi quyết định mua, và giá đó là giá thật sẽ phải trả.
Vì vậy, một cửa hàng có giá ở khắp nơi nhưng nhiều giá đã cũ, chữ nhoè, hoặc ghi theo đơn vị khác đơn vị bán, vẫn có thể bị ghi lỗi. Ngược lại, một cửa hàng ít bảng nhưng ghi thống nhất, đúng giá bán, thường không có gì phải lo.
Lỗi niêm yết hay gặp và cách sửa ngay
Những lỗi dưới đây gặp nhiều ở cửa hàng nhỏ, phần lớn do bất cẩn chứ không phải cố ý. Sửa ngay từ hôm nay thì buổi kiểm tra tới không còn gì để ghi.
| Lỗi | Vì sao hay xảy ra | Cách sửa |
|---|---|---|
| Giá cũ còn trên kệ sau khi nhà cung cấp tăng giá | Đổi giá trong phần mềm nhưng quên đổi giấy trên kệ | Mỗi lần đổi giá, in giấy mới ngay và thu giấy cũ |
| Hai giá khác nhau cho cùng một món | Hàng xếp ở hai chỗ, một chỗ chưa cập nhật | Gom hàng cùng loại một chỗ hoặc rà cả hai |
| Ghi giá nhưng không ghi đơn vị (gói, kg, chai) | Người dán giá cho là ai cũng hiểu | Ghi đơn vị tính cạnh con số |
| Giá khuyến mại không ghi rõ thời gian, điều kiện | Treo bảng "giảm giá" rồi quên | Ghi rõ giá trước, giá sau, thời gian áp dụng |
| Món mới về chưa có giá | Hàng về dồn dập dịp lễ | Không bày lên kệ trước khi có giá |
| Bảng giá dịch vụ đặt chỗ khách không thấy | Treo trong phòng trong hoặc sau quầy | Đặt nơi khách thấy trước khi dùng dịch vụ |
Với cửa hàng dùng phần mềm bán hàng, cách gọn nhất là in giá trên kệ trực tiếp từ phần mềm, cùng một nguồn dữ liệu. Giá trên kệ và giá ở quầy khi đó luôn khớp nhau.
Giá khuyến mại, giá theo cân, giá thoả thuận: ba vùng hay nhầm
Giá khuyến mại. Khi giảm giá, nên ghi cả giá thông thường và giá sau giảm, thời gian áp dụng, điều kiện (ví dụ mua hai món). Khuyến mại còn chịu quy định riêng về hoạt động khuyến mại; với cửa hàng nhỏ, điều cốt yếu là không ghi giá "gốc" ảo để tạo cảm giác giảm sâu.
Hàng bán theo cân, theo mét. Ghi giá theo đơn vị đo (một ki-lô-gam, một mét), và cân, thước phải dùng được để khách đối chiếu. Cân sai là chuyện khác với niêm yết, nhưng hai lỗi này hay đi cùng nhau khi bị kiểm tra.
Hàng hoá, dịch vụ giá tuỳ trường hợp. Sửa xe, may đo, dịch vụ có khối lượng khác nhau từng lần: vẫn nên niêm yết giá cho các hạng mục thường gặp hoặc khoảng giá, và báo giá cho khách trước khi làm. Ghi "giá liên hệ" cho mọi thứ là cách dễ bị coi là không niêm yết.
Giá ở quán ăn. Thực đơn có giá là một hình thức niêm yết. Món theo thời giá như hải sản tươi nên ghi giá theo đơn vị trọng lượng của ngày, viết ở nơi khách thấy, và báo cho khách trước khi chế biến.
Tự rà niêm yết giá trong ba mươi phút
Mỗi tháng một lần, hoặc trước dịp lễ, làm vòng kiểm này. Tốt nhất để một người không phải người dán giá làm, vì người dán giá hay "thấy" những gì mình nghĩ là đã dán.
- Đi theo đường khách đi, từ cửa vào tới quầy. Mỗi kệ lấy ngẫu nhiên ba món, xem giá có không, đọc được không.
- Mang ba món đó ra quầy quét mã hoặc tính tiền, so giá với giá trên kệ.
- Xem các bảng khuyến mại đang treo: còn hiệu lực không, có ghi thời gian không.
- Với hàng bán theo cân, kiểm giá có ghi theo đơn vị đo không, cân có ở chỗ khách nhìn được không.
- Với dịch vụ, đứng ở chỗ khách đứng khi gọi dịch vụ, xem có thấy bảng giá không.
- Ghi lại mọi chỗ sai vào một tờ, sửa ngay trong ngày.
- Nếu cửa hàng có kênh online, kiểm giá trên kênh đó có trùng giá tại quầy không; nếu khác, ghi rõ là giá áp dụng cho kênh nào.
Việc tự rà không chỉ để đối phó kiểm tra. Khách hàng bị tính khác giá trên kệ là kiểu bực bội lan nhanh nhất trên mạng; sửa nó là giữ khách.
Niêm yết giá dịch vụ: tiệm cắt tóc, sửa xe, giặt ủi, rửa xe
Dịch vụ cũng phải niêm yết. Nhiều chủ tiệm nghĩ niêm yết giá chỉ dành cho hàng trên kệ. Thực tế, dịch vụ bán cho người tiêu dùng cũng thuộc diện phải công khai giá, và đây là nhóm hay bị phản ánh vì khách chỉ biết giá khi đã dùng xong.
Niêm yết theo hạng mục thường gặp. Tiệm cắt tóc ghi giá cắt, gội, nhuộm theo độ dài tóc; tiệm giặt ủi ghi giá theo ký hoặc theo món; tiệm rửa xe ghi theo loại xe. Hạng mục có biến động lớn thì ghi khoảng giá và nói rõ sẽ báo giá trước khi làm.
Phụ tùng, vật tư đi kèm. Ở tiệm sửa xe, giá công và giá phụ tùng nên tách bạch. Phụ tùng thay thế báo cho khách tên, giá trước khi thay; nếu khách đồng ý qua điện thoại, ghi lại thời điểm và nội dung.
Phụ thu. Phụ thu ngoài giờ, phụ thu ngày lễ, phí gửi xe — mọi khoản thu thêm phải được báo trước, ghi rõ trên bảng giá. Phụ thu không báo trước là nguồn khiếu nại phổ biến nhất của nhóm dịch vụ.
Đặt bảng giá ở đâu. Nơi khách đứng gọi dịch vụ: quầy tiếp nhận, cửa tiệm, chỗ khách ngồi chờ. Bảng giá treo trong phòng kỹ thuật, khách không vào được, gần như không có tác dụng niêm yết.
Kiểm tra sau phản ánh của khách: đoàn đến vì một hoá đơn
Không ít lần đoàn kiểm tra đến cửa hàng không theo kế hoạch, mà vì một khách đã phản ánh bị tính sai giá, có khi kèm ảnh hoá đơn và ảnh giá trên kệ đăng lên mạng. Trường hợp này, người kiểm tra thường đã có sẵn câu hỏi cụ thể: ngày đó, món đó, giá đó. Bạn nên chuẩn bị đúng vào câu hỏi ấy.
Việc đầu tiên là tìm lại giao dịch: hoá đơn bán lẻ hoặc lịch sử bán trên phần mềm, giờ bán, người đứng quầy. Tiếp theo, xem giá của món đó trên phần mềm và trên kệ tại thời điểm bị phản ánh — nhiều phần mềm lưu lịch sử đổi giá, đây là bằng chứng quý. Nếu thật sự có chênh lệch, hãy thừa nhận, nêu nguyên nhân, và cho biết bạn đã liên hệ hoàn lại phần chênh cho khách hay chưa.
Đừng tìm cách nhận diện rồi gây áp lực với người đã phản ánh, cũng đừng đăng bài phản pháo trên mạng khi đang có kiểm tra. Việc đó không làm thay đổi nội dung biên bản mà có thể kéo theo tranh chấp khác. Câu trả lời tốt nhất cho một phản ánh có cơ sở là sửa lỗi và nói rõ đã sửa; còn với phản ánh không đúng, bằng chứng giao dịch sẽ tự nói thay bạn.
Khi đã bị ghi lỗi trong biên bản: ghi ý kiến và khắc phục
Nếu người kiểm tra ghi nhận một hoặc vài mặt hàng chưa niêm yết, hoặc niêm yết sai, đừng tranh cãi về việc "chỉ có vài món". Cùng người kiểm tra xem lại từng món được nêu, chụp ảnh nếu được đồng ý, và kiểm xem biên bản ghi đúng tên món, đúng lỗi chưa. Nếu một món thực ra có giá nhưng giấy giá bị rơi, khách xê dịch, hoặc nằm ở mặt sau kệ, nói rõ và đề nghị ghi ý kiến đó.
Ghi vào phần ý kiến của biên bản những gì bạn đã khắc phục ngay tại chỗ (dán lại giá, gỡ bảng khuyến mại hết hạn). Đây là chi tiết có ích về sau, vì việc khắc phục kịp thời thường được cơ quan xử lý xem xét khi quyết định.
Nếu lỗi là bán khác giá niêm yết, tình huống nghiêm trọng hơn vì liên quan trực tiếp tới quyền lợi khách. Hãy tìm hiểu nguyên nhân thật: lỗi phần mềm chưa cập nhật, nhân viên bấm nhầm, hay chính sách giá chưa thống nhất. Giải trình đúng nguyên nhân kèm bằng chứng (lịch sử cập nhật giá trên phần mềm, hoá đơn nhập lô mới) có giá trị hơn mọi lời xin lỗi.
Viết văn bản giải trình về niêm yết giá
Khi bạn có quyền giải trình hoặc được yêu cầu làm rõ, văn bản nên ngắn, đi thẳng vào từng điểm trong biên bản:
- Căn cứ: số và ngày biên bản; cơ quan đã kiểm tra.
- Với từng mặt hàng bị ghi lỗi: tình trạng thực tế, nguyên nhân, việc đã sửa.
- Với lỗi bán khác giá niêm yết: giá đúng là giá nào, vì sao có chênh lệch, cửa hàng đã xử lý với khách thế nào nếu có (hoàn lại phần chênh).
- Biện pháp để không lặp lại: lịch rà giá hằng tháng, in giá từ phần mềm, người chịu trách nhiệm.
- Tình tiết bạn muốn được xem xét: lần đầu vi phạm, đã khắc phục ngay, số mặt hàng ít so với tổng số mặt hàng bày bán.
- Ảnh chụp trước và sau khắc phục, đánh số theo danh mục tài liệu kèm.
Câu văn nên bình thản, không kể khổ, không đổ cho nhân viên. Cửa hàng là chủ thể chịu trách nhiệm; nói "nhân viên mới dán nhầm" kèm việc bạn đã đào tạo lại là trình bày nguyên nhân, còn nói "lỗi của nhân viên, cửa hàng không biết" là né trách nhiệm và hiếm khi được chấp nhận. Nếu sau khi giải trình bạn vẫn bị xử phạt và không đồng ý, đường tiếp theo là khiếu nại hoặc khởi kiện quyết định đó.
Câu hỏi thường gặp
Cửa hàng nhỏ, bán ít món cũng phải niêm yết giá à?
Nghĩa vụ niêm yết giá áp dụng cho tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hoá, dịch vụ tại địa điểm bán, không phân biệt quy mô. Một số hàng hoá, dịch vụ có quy định riêng về cách niêm yết. Quầy nhỏ vài chục món lại càng dễ làm đúng.
Bán online có phải niêm yết giá không?
Nguyên tắc minh bạch giá vẫn áp dụng khi bạn bán qua kênh trực tuyến, và các sàn thương mại điện tử thường bắt buộc hiển thị giá. Bán qua mạng xã hội mà chỉ trả lời giá khi khách nhắn riêng là cách dễ gây tranh cãi; nên đăng giá cùng sản phẩm.
Giá trên kệ thấp hơn giá ở quầy thì bán theo giá nào?
Nguyên tắc là bán đúng giá đã niêm yết. Nếu phát hiện giá ở quầy cao hơn giá trên kệ, nên bán theo giá trên kệ cho khách đó và sửa lại ngay. Tính giá cao hơn giá đã niêm yết là lỗi nghiêm trọng hơn lỗi quên cập nhật giấy giá.
Ghi giá bằng ngoại tệ có được không?
Tại Việt Nam, giá niêm yết nói chung phải bằng đồng Việt Nam, trừ một số trường hợp đặc biệt theo pháp luật ngoại hối. Cửa hàng ở khu du lịch muốn ghi thêm ngoại tệ để tham khảo cần kiểm quy định hiện hành trước khi làm.
Có bắt buộc niêm yết giá trên từng sản phẩm không?
Không nhất thiết từng sản phẩm. Có thể niêm yết theo kệ, theo nhóm hàng, bằng bảng giá chung, miễn khách xác định được giá của món mình muốn mua mà không phải hỏi. Hàng cùng loại khác quy cách thì phải phân biệt được giá từng quy cách.
Bị phạt niêm yết giá có ảnh hưởng giấy phép kinh doanh không?
Xử phạt hành chính về niêm yết giá thường dừng ở phạt tiền và buộc khắc phục, không trực tiếp tác động tới giấy đăng ký kinh doanh. Nhưng vi phạm lặp lại nhiều lần có thể bị xem là tình tiết tăng nặng ở lần sau, nên sửa triệt để ngay lần đầu.